[TNO-logo]
Museum logo

MUSEUM "WAALSDORP"

Luistertoestellen "Waalsdorp" en de zoeklichten

 

Uit een ontvangen verhaal over de organisatie voor de Tweede Wereldoorlog van zoeklichtafdelingen bij de Krijgsmacht is een beeld gekregen hoe de luistertoestellen in die organisatie functioneerden. De Verlichtingsdienst van de Genie bestond uit zoeklichtafdelingen tegen luchtdoelen, opgedeeld in ieder vier secties met vier zoeklichten, waarvan één het verkennende zoeklicht was aangevuld met een luistertoestel. Nadat met het luistertoestel de richting van het doel was vastgelegd, werd als eerste het verkennende zoeklicht ontstoken. Was een doel in de lichtbundel gevangen, dan volgden de andere zoeklichten. Via oudgedienden bij de VIIde Zoeklicht Afdeling is vervolgens meer informatie achterhaald.

Verdere kontakten met veteranen via de “Opmaat”

Brief van veteraan K.D.S., dd. 2-2-1999 en telefonisch contact 10-3-1999: Ik werd als dienstplichtig sergeant in april 1939 opgeroepen om me te melden in de Kromhoutkazerne te Utrecht voor de zogenaamde voormobilisatie. Wij werden van Utrecht naar Rotterdam vervoerd, waar ons materiaal, te weten zoeklichten, luisterapparaten, dynamowagens, etc. in een havenloods lagen opgeslagen. Wij waren ingedeeld bij een sectie van de IIIde Zoeklicht Afdeling tegen luchtdoelen, waarvan het hoofdkwartier onder commando van kapt. Lamberts was ondergebracht in het kasteel van Rhoon. Ons oorlogbestemmingsgebouw was Spes Bona aan de Enk te Rotterdam (Z).

S. was commandant van een verkennend zoeklicht, een luistertoestel en een kijkertoestel, die op een weiland aan de Charloische Lagedijk te Rotterdam (Zuid) stonden. Zijn luistertoestel was een afwijkend model met een hoekmeettafel (het zogenaamde vlakke planchet) waarop een kijker bevestigd was. Dat verklaart waarschijnlijk, dat het drie-assige zoeklicht zoals op de foto in de twee-assige stand staat. Na de capitulatie werd, op last van de bezetter, alle materiaal ingeleverd op het terrein van de Apollo-fabriek te Schiedam.


Drie-assig zoeklicht in twee-assige stand

Brief van veteraan J.W.G.H.B.: Sgt.B. heeft in 1938 als luisteraar het drieassige luistertoestel bediend, dat vanuit de Kromhoutkazerne voor oefeningen naar fort Rhijnauwen was gereden. Daar werd eerst op een bewegende zoemer en daarna op een vliegtuig geoefend. In 1939 bij de opkomst voor de voormobilisatie heeft hij de toestellen niet meer gezien. Onderstaande door hem gemaakte foto's zijn foto’s van drie-assige luistertoestellen, op de eerste staat een drie-assig luistertoestel en een twee-assig zoeklicht die in de transporttoestand gereed staan, de andere is de weergave van de Zoeklichtsectie met de bijbehorende apparatuur in de Kromhoutkazerne, een drie-assig luistertoestel, een drie-assig zoeklicht en 2 gewone twee-assige zoeklichten.


Twee-assig zoeklicht en drie-assig luistertoestel in transportstand


Kromhoutkazerne te Utrecht (ca. 1939-1940), drie-assig luistertoestel (links) en drie-assige zoeklichten

Hieronder een foto bij van de volledige colonne van een Zoeklichtsectie. Achter de eerste auto zien we een drie-assig zoeklicht en achter de derde een luistertoestel dat boven de auto uitsteekt. Dat zal een twee-etage drie-asser moeten zijn.


Zoeklichtsectie op transport

De volgende foto is van een drie-assig zoeklicht dat in de twee-assige stand staat (instelbaar in kaarthoek en elevatie).


Drie-assig zoeklicht


Brief van veteraan J.M.P.:
In 1938 - 1939 was ik 11 - 12 jaar oud. Op een weiland achter ons ouderlijk huis op een paar kilometer van het Vliegveld Waalhaven stond een zoeklicht en een luistertoestel van een afdeling van de Genie, die in een school aan de Slotboomstraat, Charlois, Rotterdam ingekwartierd was. Wij kwamen met de soldaten in gesprek toen we op oudejaarsavond oliebollen en chocolademelk bij hen brachten. Het luistertoestel had vier hoorns (waarschijnlijk een Miriaphon) die ergens samenkwamen in een vierkant doosje. De soldaat die het ding bestuurde had een koptelefoon op zijn hoofd. Hij draaide het apparaat zodat hij het gezochte vliegtuig het duidelijkst hoorde, dan las hij de cijfers af, altitude en azimuth en gaf deze door aan het zoeklicht, waarmee daarna het vliegtuig in het zonnetje werd gezet. Zij gaven dan de cijfers weer door aan het afweergeschut dat ongeveer een kilometer verder in de polder stond.

Brieven van veteraan K.v.d.E., dd. 03-06-1999 en 27-7-1999: Eind 1939 woonden wij, (ouders en kinderen) in Rhoon, een paar kilometer ten Zuiden van het toenmalige vliegveld “Waalhaven”. Ik was toen 9 jaar oud. Na de mobilisatie werd op een weiland achter ons huis, door de Genie van Waalhaven, een zoeklicht geplaatst met een mobiele generator en een luistertoestel. Overdag stonden ze binnen in houten schuurtjes, ’s Avonds kwam een groep Genie militairen om de toestellen buiten op te stellen en te testen. Daarna gingen ze slapen op strozakken in een schoolgebouw, behalve de wachtposten. Dit ging zo door tot mei 1940. Af en toe was er een alarm (Engelse vliegtuigen vlogen toen al naar Duitsland). Het luistertoestel had een soort afgeknotte molenwieken (lijkt op de Miriaphon zoals bij de Genie in gebruik was). Ik denk dat het vier gevoelige microfoons waren die in alle richtingen verplaatst konden worden. Ze draaiden alle vier tegelijk. Zo kon nauwkeurig het geluid van vliegtuigen en de richting van de vliegtuigen vastgesteld worden. Het luistertoestel was behulpzaam bij het richten van het zoeklicht. Een batterij zwaar luchtafweergeschut stond dicht bij het vliegveld Waalhaven.

 

Luistertoestel
Luistertoestel "Waalsdorp", voorzijde
en luisterende bediener
(volledige weergave 222 kb)

Luistertoestel
Luistertoestel "Waalsdorp",
achterzijde met schaal aflezende waarnemer voor kaarthoek en elevatie
(volledige weergave 200 kb)

     


Museum Homepage